横国大理系2014:第5問


\(xy\) 平面上に曲線 \(C : \ y = x^2\) がある. \(C\) 上の \(2\) 点 P , Q が \(\text{PQ} = 2\) をみたしながら動くとき, PQ の中点の軌跡を \(D\) とする. 次の問いに答えよ.

  1. (1) \(D\) の方程式を求めよ.

  2. (2) \(C , D\) , \(y\) 軸および直線 \(x = \dfrac{1}{2}\) で囲まれた部分を \(x\) 軸のまわりに \(1\) 回転させてできる立体の体積を求めよ.


【 解 答 】

(1)

P , Q の \(x\) 座標を \(p , q \ ( p \gt q )\) とおく.
さらに, \(s = p+q\) , \(t = pq\) とおくと, \(p , q\) は方程式 \(u^ 2 -su +t = 0\) の異なる \(2\) つの実数解であるので, 判別式 \(D\) について \[ D = s^2 -4t \gt 0 \quad ... [1] \] をみたす.
PQ の中点M \(( X , Y )\) は \[\begin{align} X & = \dfrac{p+q}{2} = \dfrac{s}{2} , \\ Y & = \dfrac{p^2 +q^2}{2} = \dfrac{s^2 -2t}{2} \end{align}\] なので \[\begin{align} s & = 2X \quad ... [2] , \\ t & = \dfrac{(2X)^2}{2} -Y =2X^2 -Y \quad ... [3] \end{align}\] [1] に [2] [3] を代入すれば \[\begin{align} 4X^2 -4 ( 2X^2 -Y ) & \gt 0 \\ -X^2 +Y & \gt 0 \\ \text{∴} \quad Y & \gt X^2 \quad ... [4] \end{align}\] \(\text{PQ} = 2\) より \[\begin{align} ( p-q )^2 +( p^2 +q^2 )^2 & = 4 \\ ( p-q )^2 \left\{ 1 +( p+q )^2 \right\} & = 4 \\ \text{∴} \quad ( s^2 -4t ) ( 1 +s^2 ) & = 4 \end{align}\] これに, [2] [3] を代入すれば \[\begin{align} \left\{ 4 X^2 -4 ( 2X^2 -Y ) \right\} ( 1 +4X^2 ) & = 4 \\ 4 ( Y^2 -X^2 ) & = \dfrac{4}{1 +4X^2} \\ \text{∴} \quad Y = X^2 & +\dfrac{4}{1 +4X^2} \end{align}\] これは [4] をみたしている.
よって, 求める \(D\) の式は \[ \underline{y = x^2 +\dfrac{1}{1 +4x^2}} \]

(2)

ykr20140501

求める体積を \(V\) とおくと \[\begin{align} V & = \pi \displaystyle\int _ 0^{\frac{1}{2}} \left\{ \left( x^2 +\dfrac{1}{1 +4x^2} \right)^2 -\left( x^2 \right)^2 \right\} \, dx \\ & = \pi \displaystyle\int _ 0^{\frac{1}{2}} \left\{ \dfrac{1}{2} \left( 1 -\dfrac{1}{1 +4x^2} \right) +\dfrac{1}{( 1 +4x^2 )^2} \right\} \, dx \\ & = \dfrac{\pi}{4} -\dfrac{\pi}{2} \underline{\displaystyle\int _ 0^{\frac{1}{2}} \dfrac{1}{1 +4x^2} \, dx} _ {[5]} +\pi \underline{\displaystyle\int _ 0^{\frac{1}{2}} \dfrac{1}{(1 +4x^2)^2} \, dx} _ {[6]} \end{align}\] ここで, [5] [6] について, \(x = \dfrac{\tan \theta}{2} \ \left( -\dfrac{\pi}{2} \lt \theta \lt \dfrac{\pi}{2} \right)\) とおくと \[ dx = \dfrac{d \theta}{2 \cos^2 \theta} , \quad \begin{array}{c|ccc} x & 0 & \rightarrow & \dfrac{1}{2} \\ \hline \theta & 0 & \rightarrow & \dfrac{\pi}{4} \end{array} \] なので \[\begin{align} [5] & = \dfrac{1}{2} \displaystyle\int _ 0^{\frac{\pi}{4}} \dfrac{1}{1 +\tan^2 \theta} \cdot \dfrac{1}{\cos^2 \theta} \, d \theta \\ & = \dfrac{1}{2} \left[ \theta \right] _ 0^{\frac{\pi}{4}} = \dfrac{\pi}{8} , \\ [6] & = \dfrac{1}{2} \displaystyle\int _ 0^{\frac{\pi}{4}} \dfrac{1}{\left( 1 +\tan^2 \theta \right)^2} \cdot \dfrac{1}{\cos^2 \theta} \, d \theta \\ & = \dfrac{1}{2} \displaystyle\int _ 0^{\frac{\pi}{4}} \cos^2 \theta \, d \theta \\ & = \dfrac{1}{4} \displaystyle\int _ 0^{\frac{\pi}{4}} ( 1 +\cos 2 \theta ) \, d \theta \\ & = \dfrac{1}{4} \left[ \theta +\dfrac{\sin 2 \theta}{2} \right] _ 0^{\frac{\pi}{4}} \\ & = \dfrac{1}{4} \left( \dfrac{\pi}{4} +\dfrac{1}{2} \right) = \dfrac{\pi}{16} +\dfrac{1}{8} \end{align}\] よって \[\begin{align} V & = \dfrac{\pi}{4} -\dfrac{\pi}{2} \cdot \dfrac{\pi}{8} +\pi \left( \dfrac{\pi}{16} +\dfrac{1}{8} \right) \\ & = \underline{\dfrac{3 \pi}{8}} \end{align}\]

コメントを残す

メールアドレスが公開されることはありません。 が付いている欄は必須項目です

このサイトはスパムを低減するために Akismet を使っています。コメントデータの処理方法の詳細はこちらをご覧ください